Phanxine’s world Tôi muốn chia sẻ những suy nghĩ của tôi về phim ảnh, báo chí và cuộc sống.

Review: Watchmen (2009)

a href="http://www.phanxineblog.com/wp-content/uploads/2009/03/watchmen_poster.jpg">

Chuyển thể từ một tác phẩm truyện tranh kinh điển, đạo diễn Zack Snyder ít nhiều đã thoả mãn những người hâm mộ Watchmen khi đưa những khung hình từ trang giấy lên màn ảnh rộng một cách gần như trung thành tuyệt đối.
Những năm giữa thập kỷ 80, khi cuộc chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Liên Xô ngang càng căng thẳng, cả thế giới chìm trong nỗi sợ hãi cuộc chiến tranh thế giới thứ ba sẽ bùng nổ với nguy cơ chiến tranh hạt nhân. Ở nước Mỹ, nỗi ám ảnh về cuộc chiến tranh hạt nhân bao trùm. Nhiều trường học còn có cả phòng tư vấn dành cho những học sinh bị hoảng loạn bởi nỗi sợ này.
Chính vì lẽ đó, khi bộ truyện tranh 12 tập Watchmen do Alan Moore viết và Dave Gibbons minh hoạ ra đời vào năm 1986, nó đã nhanh chóng gây được sự chú ý với công chúng. Sự sáng tạo, đột phá về cấu trúc kể chuyện, xây dựng tính cách nhân vật, hệ tư tưởng và triết lý cùng cách đặt vấn đề táo bạo về thời sự lịch sử của Watchmen đã biến tác phẩm truyện tranh này trở thành tác phẩm tiểu thuyết truyện tranh duy nhất có mặt trong danh sách 100 tiểu thuyết xuất sắc nhất do tạp chí Times bình chọn.
Hai mươi hai năm sau, đạo diễn Zack Snyder đưa tác phẩm từng được xem là ‘không thể nào quay lên phim’ lên màn ảnh rộng, anh đối mặt với một thử thách lớn khác: làm sao để khán giả ngày hôm nay cảm nhận được mối hiểm hoạ chiến tranh hạt nhân đang đe doạ nền hoà bình thế giới mà những độc giả của Watchmen từng trải qua.

Chính vì lẽ đó, Zack Snyder mở đầu Watchmen bằng hình ảnh chiếc đồng hồ Ngày tận thế (Doomsday clock), biểu tượng của quỹ thời gian thế giới trước giờ tận thế, khi mà kim đồng hồ càng gần đến nửa đêm thì hiểm hoạ diệt vong càng gần. Nếu như trong truyện, hình ảnh chiếc đồng hồ không được nhắc trực tiếp trong câu chuyện nhưng luôn bao trùm toàn bộ câu chuyện khi trang bìa và trang cuối cùng của mỗi tập đều in hình chiếc đồng hồ đang nhích dần từng phút một đến ngày tận thế, thì trong phim, chiếc đồng hồ được nhắc trực tiếp để người xem nhìn thấy rõ hơn hiểm hoạ đang đến gần.

Biểu tượng của chiếc đồng hồ còn được thể hiện qua tấm phù hiệu mặt cười dính vệt máu của The Comedian, người hùng ẩn mặt bị giết chết ngay ở đầu phim, mở đầu cho một chuỗi những sự kiện hé lộ ra lịch sử và âm mưu của những người hùng ẩn mặt bảo vệ xã hội mệnh danh Watchmen. Phù hiệu mặt cười in vết máu cũng chính là biểu tượng tiêu biểu nhất của bộ truyện tranh Watchmen: nó vừa là hình ảnh của chiếc đồng hồ Doomsday với vết máu là kim phút chỉ 12 phút trước nửa đêm, vừa là sự báo hiệu cho một chuỗi sự kiện đẫm máu sẽ sớm diễn ra với thế giới tưởng chừng như bình yên (vết máu trên mặt cười). Nụ cười với vết máu còn như chính cái cười chua cay mà The Comedian luôn nhắc đến. Đời chỉ là một trò cười. Đó cũng là một trong những chủ đề chính của phim Watchmen.

Phim mở đầu bằng cái chết của một cựu nhân viên an ninh ẩn mặt mang bí danh The Comedian. Đó là một đêm năm 1985, ở thành phố New York, trong một thế giới song hành với những sự kiện lịch sử giả tưởng khác biệt với lịch sử mà chúng ta được biết: tổng thống Nixon tái đắc cử lần thứ 3, Mỹ chiến thắng trong cuộc chiến tranh Việt Nam vào năm 1971, biến Việt Nam trở thành bang thứ 51. Trong thế giới giả tưởng ấy, nước Mỹ và Liên Xô đang ở thế đối đầu trong cuộc chiến tranh lạnh, mà nguy cơ chiến tranh hạt nhân sẽ diễn ra khiến kim đồng hồ Doomsday đã dời đến thời điểm 5 phút trước ngày tận thế.
Trong vòng 5 phút mở đầu, bộ phim nhanh chóng giới thiệu đến khán giả lịch sử giả tưởng mà thế giới của Watchmen tồn tại: những người hùng ẩn mặt trong trang phục ‘siêu anh hùng’ đã có mặt và bảo vệ an ninh nước Mỹ từ những năm 1940, chính họ thả bom nguyên tử ở Hiroshima, cũng chính họ ám sát tổng thống Kennedy, và cũng chính họ là người quay lại cảnh Neil Amstrong đặt những bước chân đầu tiên lên mặt trăng. Không như những siêu anh hùng trong cách truyện tranh khác có sức mạnh siêu phàm, những người hùng của Watchmen – trừ Dr.Manhattan – là những người bình thường không hơn không kém. Họ cũng có thể bị giết chết bởi những lý do tầm thường đến ngớ ngẩn, chẳng hạn như khi chiếc áo choàng luộm thuộm mắc kẹt trong cánh cửa ra vào khiến không còn được chạy thoát khỏi tay kẻ ác, hay bi kịch hơn, chỉ vì họ là người đồng tính luyến ái. Đám đông dư luận biểu tình phản đối họ, bởi không ai muốn có những nhân viên an ninh giấu mặt sau những chiếc mặt nạ. “Who watches the Watchmen?” (tạm dịch: Ai trông chừng những kẻ trông chừng). Sau một đạo luật cấm các người hùng ẩn mặt hành động, đa số các người hùng đều nghỉ hưu, chỉ trừ Dr. Manhattan cùng The Comedian làm việc cho chính phủ và Rorshach tự hành động một mình. Cái chết của The Comedian kéo hội Watchmen trở lại.

Ai trong số họ sẽ là nạn nhân kế tiếp? Đó có thể là Dr. Manhattan (Billy Crudup), siêu anh hùng duy nhất có sức mạnh siêu phàm sau một tai nạn ở phòng thí nghiệm nguyên tử, tồn tại vượt ra biên giới không gian và thời gian, từ lâu đã không còn màng đến loài người. Đó cũng có thể là Ozymandias (Matthew Goode), một doanh nhân thành đạt với danh hiệu Người đàn ông thông minh nhất thế giới. Hay đó sẽ là Daniel Dreiberg (Patrick Wilson), từng ẩn mình dưới lớp áo Nite Owl, nay quy ẩn lánh đời để chìm trong những ưu tư muộn phiền cùng đống vũ khí hiện đại chất dưới nhà kho. Hay sẽ là Laurie Juspeczyk, được biết đến với hình ảnh Silk Spectre II, người tình của Dr. Manhattan. Ngay cả người không bao giờ muốn từ bỏ chiếc mặt nạ lem dấu mực của mình như Rorshach - kẻ có một tuổi thơ bất hạnh khi bị mẹ ruột ngược đãi, bạn bè hành hạ, kẻ nhìn thấy những thối rữa của xã hội, nhìn thấy hậu quả của lòng thương xót cho những tên tội phạm cặn bã không có tính người khiến hắn không bao giờ còn muốn quay lại với cái tên Walter Kovacs của mình để mãi mãi sẽ là Rorshach - cũng có thể sẽ không thoát khỏi cái bẫy đang được giăng ra nhằm hạ gục những siêu anh hùng ẩn mặt. Càng điều tra về kẻ chủ mưu, những người hùng càng tiến gần đến một âm mưu đáng sợ làm thay đổi cả cục bộ thế giới. Như tương lai mà Dr.Manhattan nhìn thấy trước, một vụ nổ hạt nhân sẽ sớm diễn ra và không ai ngoài anh có thể ngăn chặn được.
Nhưng Watchmen không phải là một phim siêu anh hùng cứu thế giới như bao phim siêu anh hùng khác. Những người hùng trong Watchmen không chỉ là người thường không có sức mạnh siêu nhiên, họ còn là những con người phức tạp luôn bị giằng co bởi những chọn lựa giữa đạo đức và công lý. Tính cách của họ tốt xấu thiện ác lẫn lộn. Họ có thể là người tốt trong góc nhìn này nhưng cũng có thể là kẻ ác từ góc độ khác. Là người thường, họ có đầy nhược điểm và điểm yếu. Tiêu biểu nhất trong số họ là Rorshach, người duy nhất quan tâm đến cái chết của gã đàn ông mang tên Edward Blake – The Comedian. Tin rằng có kẻ đứng sau cái chết ấy, Rorshach muốn quỵ tụ những cựu người hùng giấu mặt để đòi hỏi công lý, “thay trời hành đạo”, bất chấp luật pháp. Diễn xuất của nam diễn viên Jackie Earle Haley lột tả được hết tất cả sự phẫn nộ với xã hội, nỗi đau đớn, giằng vặt bởi lương tâm, cũng như toát lên hết thần thái của kẻ gieo rắc nỗi kinh hoàng với bọn tội phạm ở New York của Rorshach. Có thể nói, Jackie đã biến Rorshach trở thành nhân vật độc đáo, ấn tượng và khó quên nhất trong phiên bản phim của Zack Snyder.

Nhân vật siêu nhân duy nhất của phim, Dr.Manhattan, cũng không hề ngoại lệ với sự phức tạp về tâm lý. Lạnh lùng, vô cảm, từ chối loài người bởi loài người đã quay lưng với anh, nhưng sâu thẳm bên trong của Dr.Manhattan vẫn còn những luyến tiếc hoài niệm về một thời tươi đẹp khi anh còn là Jon Osterman – một con người bằng xương bằng thịt. Bằng diễn xuất qua giọng nói và ngôn ngữ cơ thể (bởi toàn bộ cơ thể trần truồng xanh toả sáng của Dr.Manhattan được xử lý bằng kỹ xảo điện ảnh), nam diễn viên Billy Crudup thực sự đem đến phần hồn của nhân vật này lên màn ảnh rộng.
Watchmen không phải là một phim siêu anh hùng như những phim siêu anh hùng khác – điều này lại được nhấn mạnh một lần nữa – bởi Watchmen không đầy rẫy những pha hành động nghẹt thở, hoành tráng, ly kỳ, mà thay vào đó là những đoạn đối thoại với nhiều tầng lớp ý nghĩa khiến người xem phải tự đặt lại câu hỏi cho chính bản thân mình. Thế nhưng, Zack Snyder, từng được biết đến với những hình ảnh tuyệt mỹ trong bộ phim 300, để tăng thêm tính giải trí, cũng cố gắng thể hiện những pha hành động chiến đấu trong phim thật ly kỳ, hấp dẫn. Sự nỗ lực này, trên thực tế, làm thất vọng những người hâm mộ bộ truyện tranh bởi nó phá hỏng đi ý tưởng chủ đạo của bộ phim, rằng nhân vật của Watchmen không phải là những siêu anh hùng có sức mạnh phi phàm. Tuy nhiên, bộ phim vẫn gây ấn tượng mạnh mẽ về thị giác: tràn ngập những cảnh quay chậm, những cú máy độc đáo tạo dựng nên chiều sâu trên nền nhạc những ca khúc nổi tiếng như The Times They Are a-Changin' (Bob Dylan), The Sound of Silence (Simon & Garfunkel), Unforgettable (Nat King Cole), Hallelujah (Leonard Cohen) v.v…, đủ để kéo người xem ngồi lại chiêm ngưỡng. Sẽ khó có thể quên được đoạn mở đầu phim, hay cảnh chiếc đồng hồ tinh thể trên sao Hoả mà Dr.Manhattan xây dựng, cũng như vụ nổ hạt nhân nguyên tử trong giấc mơ của Dan… Chính vì lẽ đó, Watchmen là một trong những phim đáng xem của năm 2009, ít nhất một lần.
Bài đăng trên tạp chí Đàn ông tháng 4.2009